Recensies

Monastiek Utrecht in tweevoud

Monastiek Utrecht in tweevoud

Janick Appelmans – Hildo van Engen en Kaj van Vliet (ed.), De nalatenschap van de Paulusabdij in Utrecht [Middeleeuwse Studies en Bronnen 130] (Hilversum: Verloren, 2012) 318 p. ill. 29,00€ ISBN 978-90-8704-223-3 — Hein Hundertmark en Kaj van Vliet m.m.v. René de Kam, De Paulusabdij. Achter de muren van Utrechts oudste klooster (Utrecht: Matrijs, 2010) 288 p. ill. 39,95€ ISBN 978-90-5345-360-5

In de afgelopen drie jaar genoten de Utrechtse benedictijnen ruime aandacht met de publicatie van zowel een bundel in de reeks 'Middeleeuwse studies en bronnen' van de Hilversumse uitgeverij Verloren, als van een rijkelijk geïllustreerde monografie bij uitgeverij Matrijs uit Utrecht. De bespreking van eerst genoemd werk biedt een uitgelezen mogelijkheid om op de complementariteit van beide boeken te wijzen.

Eindelijk aandacht voor een premonstratenzer abdij in de marge

Tordoir.JPG

Janick Appelmans – Joseph Tordoir (ed.), Heylissem. Histoire d’une abbaye de l’ordre de Prémontré. (Wavre: Cercle d’Histoire, de Généalogie et d’Archéologie de Wavre et du Brabant wallon [sic], 2012) 222p. ill. 30,00€ geen ISBN te koop bij de Cercle d’Histoire, d’Archéologie et de Généalogie de Wavre et du Brabant wallon (CHAW), Rue de l’Ermitage 23 à 1300 Wavre (Belgique), chaw@skynet.be of bij de abdijboekhandel De Drie Provinciën (abdijboekhandel@abdijaverbode.be) te Averbode

Meer nog dan Averbode, waar de grens tussen Brabant en Loon dwars door het abdijcomplex liep, was de abdij van Heilissem gedurende zijn 575-jarige geschiedenis een grensgeval: op de wip tussen het hertogdom Brabant en het prinsbisdom Luik, aan de taalgrens gelegen en behorend tot de circarie van Floreffe maar met zes andere premonstratenzer prelaten lid van de Staten van Brabant.

Het Roermondse kartuizerklooster bouwhistorisch belicht

kluizenaars_in_de_stad.jpg

Gabri van Tussenbroek – Birgit Dukers, Kluizenaars in de stad. Bouwgeschiedenis van het Roermondse kartuizerklooster, Roermond z.j. [2013], 224 p., geïll. kleur en zw/w. ISBN 9789074602211.

Het enige kartuizerklooster dat in Nederland behouden is, staat in de binnenstad van Roermond. Kluizenaars in de stad behandelt de geschiedenis van dit klooster in de tijd van zijn bestaan tussen 1376 en 1783. Ook de lotgevallen van de gebouwen na de opheffing zijn onderwerp van deze studie. Hoewel het onderzoek en de publicatie – gefinancierd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, het Bisdom Roermond en de stad Roermond – vooral de bouwgeschiedenis van het complex betreft, wordt deze in het hele boek gekoppeld aan de functie en het gebruik ervan, zodat er een integraal beeld ontstaat van de ontwikkeling van het kartuizerklooster binnen zijn historische context.

Virtual Pilgrimages in the Convent

Virtual pilgrimages

Marianne Ritsema van Eck - Kathryn M. Rudy, Virtual Pilgrimages in the Convent: Imagining Jerusalem in the Late Middle Ages. Turnhout: Brepols, 2011, 475 p., ill ISBN 978-2-503-54103-7

In de Christelijke traditie had de praktijk van pelgrimeren oorspronkelijk als doel de heilzame virtus van een heilige plaats of reliek te genieten.1 De huidige monografie van Kathryn Rudy laat onder andere zien hoe pelgrimage in sommige gevallen los kon komen te staan van de fysieke locatie van het bedevaartsoord.

  • 1. Angenendt, Arnold. Heilige und Reliquien: Die Geschichte ihres Kultes vom frühen Christentum bis zur Gegenwart. München: Beck, 1994.

Sterven in de middeleeuwen inzichtelijk gemaakt voor een breed publiek

tussen-hemel-hel-sterven-middeleeuwen.jpg

Bart Holterman - Sophie Balace, Alexandra de Poorter (red.), Tussen hemel en hel. Sterven in de middeleeuwen, 600-1600, Amsterdam: Amsterdam University Press, 2010, 287 p., ill., ISBN 978-90-8964-316-2.

In de populaire verbeelding zijn de middeleeuwen nauw verbonden met de dood. De middeleeuwen zijn voor velen welhaast synoniem met bloederige oorlogen, gruwelijke openbare terechtstellingen, epidemieën die hele volksstammen in één klap wegvaagden en niet-existente gezondheidszorg, overgoten met een donkere saus van religieus fanatisme en bijgeloof. Dit maakt het voor velen een fascinerende duistere periode, die totaal anders is dan de wereld waarin wij nu leven. Dit is een opvatting die vaak ergernis opwekt bij mediëvisten, die juist graag benadrukken dat er zoveel meer in de middeleeuwen te vinden is dan alleen dood en verderf. Het boek Tussen hemel en hel. Sterven in de middeleeuwen, 600-1600, begeleider van de gelijknamige tentoonstelling uit 2011 in Brussel, lijkt de wetenschappelijke benadering en de geïnteresseerde leek dichter bij elkaar te willen brengen. Hoewel dat niet met zoveel woorden wordt gezegd, blijkt dat wel duidelijk uit de opzet.

Onze meester Adrianus

Adrianus VI

Tom Gaens - Michiel Verweij, Adrianus VI (1459-1523). De tragische paus uit de Nederlanden. Apeldoorn: Garant, 2011, 159p., ISBN 9789044126648, €19,-

De exploten van de Aragonese familie Borgia en de Italiaanse clan de Medici aan het einde van de vijftiende en het begin van de zestiende eeuw hebben de voorbije jaren gezorgd voor een stroom aan populair-wetenschappelijke boeken, historische romans en literaire thrillers (bijv. Sarah Bradfords werk als auteur en scenarioschrijfster), populariserende massatentoonstellingen (bijv. Die Medici – Geld, Macht & Mord, National Geographic Deutschland, Mannheim, 2013), theaterproducties (bijv. Het geslacht Borgia I & II, NTG, 2008/2013; Donizetti’s Lucrezia Borgia, Opera De Munt, 2013), documentaires (bijv. The Medici – Godfathers of the Renaissance, PBS, 2005) en overgedramatiseerde tv-series (bijv. The Borgias, Showtime, 2011).

Vechten, bidden en verplegen

Vechten bidden verplegen

Michel van der Eycken - J.A. (Hans) Mol, Vechten, bidden en verplegen. Opstellen over de ridderorden in de Noordelijke Nederlanden, Hilversum, Verloren 2011/12. 368 p. 9789087042523 €33,-

In 12 afzonderlijke bijdragen, gebundeld in één volume, geeft Hans Mol een overzicht van de geschiedenis van de Duitse ridderorde en van de Johannieters in de Noordelijke Nederlanden vanaf hun ontstaan tot grosso modo het begin van de 17e eeuw.

Exemplarische studie van een kleine religieuze instelling op het Vlaamse platteland

6577-0_zonnebeke_I.jpg

Janick Appelmans – M. De Smet en P. Trio m.m.v. F. Bostyn (ed.), ‘Geëxamineert de tijtels ende pampieren’. Het verhaal van de Zonnebeekse augustijnerabdij, 1072-1796. Een bijdrage tot de Vlaamse kloostergeschiedenis (Roeselare: Roularta Books, 2009) 287p. ill. krtn. index ISBN 978-90-8679-199-6

Reeds eerder berichtte Signum (XVII/2 (2005), p. 58-61, raadpleegbaar op http://www.contactgroepsignum.eu/node/1706) over DOZA, de Digitale Ontsluiting van het Zonnebeeks Abdijarchief. Naast de website http://www.kuleuven-kortrijk.be/doza resulteerde dit project in 2009 in het boek ‘Geëxamineert de tijtels ende pampieren’. Marjan De Smet en Paul Trio, allebei verbonden aan de Kortrijkse campus van de KU Leuven, redigeerden het boek en schreven de meeste van de tien hoofdstukken. Franky Bostyn, historicus en conservator van het Memorial Museum Passchendaele 1917, stond in voor de kapittels over de vestigings- en de bouwgeschiedenis.

Synthese van de romaanse kunst in het Maasland

L'art Mosan

Janick Appelmans – B. Van den Bossche m.m.v. J. Barlet (ed.), L’art mosan. Liège et son pays à l’époque romane du XIe au XIIIe siècle (Luik: Éditions du Perron, 2007) 271p. ill. krtn. ISBN 978-2-87114-217-1

Over de romaanse kunst van het Maasland verschenen de afgelopen twee decennia vooral wetenschappelijke vakstudies, maar de Éditions du Perron bezorgden in 2007 een synthese over deze artistieke bloeiperiode. Daarmee is deze Luikse uitgeverij allerminst aan haar proefstuk toe, want in 2000 rolde het prachtwerk Liège. Autour de l’an mil, la naissance d’une principauté van de pers. Voor L’art mosan verzamelde hoofdredacteur Benoît Van den Bossche, die al La cathédrale gothique Saint-Lambert à Liège en verschillende boeken over de domkerk van Straatsburg en de abdij van Stavelot bezorgde, een pleïade van gerenommeerde kunsthistorici en specialisten uit aanverwante vakgebieden. De gedetailleerde referenties naar alle bijdragen met betrekking tot religieuze instellingen zijn in de bibliografie van deze Signumwebsite terug te vinden.

Kwalitatief onderzoek in vergelijkend perspectief als handelsmerk van de Jaarboeken voor Middeleeuwse Geschiedenis

jaarboek 2009.jpg

Janick Appelmans –M. Boone, A.J.A. Bijsterveld, M.J.M. Damen e.a. (ed.), Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis 11 (Hilversum: Verloren, 2008) 250p. ill. krtn. 29,00€ ISBN 978-90-8704-064-2 en M. Boone, A.J.A. Bijsterveld, M.J.M. Damen e.a. (ed.), Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis 12 (Hilversum: Verloren, 2009) 197p. ill. krtn. 29,00€ ISBN 978-90-8704-145-8

Met de nummers voor 2008 en 2009 is het Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis inmiddels aan zijn elfde en twaalfde jaargang toe. De kaap van het eerste decennium werd gerond.