Recensies

Repertorium van collegiale kapittels in het middeleeuwse bisdom Utrecht

kuys.jpg

Marc Carnier - Jan Kuys, Repertorium van collegiale kapittels in het middeleeuwse bisdom Utrecht [Middeleeuwse Studies en Bronnen 148] (Hilversum: Verloren, 2014)

Het is met een gevoel van afgunst dat een Belg deze studie bespreekt. In België is ondertussen quasi iedere abdij, ieder klooster, ieder religieus instituut gerepertorieerd. Grote afwezige in dit rijtje zijn de seculiere kapittels. Deze instellingen zijn nooit in het blikveld van de vele repertoriëringscampagnes gekomen.

Zusterkloosters in de Premonstratenzer Orde

Gerrit Verhoeven - H. Janssens (red.), Zusterkloosters in de Premonstratenzer Orde. Werkgroep Norbertijner Geschiedenis in de Nederlanden. Bijdragen van de contactdag 25 (Averbode 2015).

Met ijzeren regelmaat organiseert de Werkgroep Norbertijner Geschiedenis in de Nederlanden haar contactdagen. Elk voorjaar komen tientallen beoefenaren en liefhebbers van de studie van de orde bijeen. Dat gebeurt doorgaans op een plaats die in nauw verband met die geschiedenis staat en vaak zijn zelfs thema en locatie op elkaar afgestemd.

Kloosterschatten uit de West-Friese bodem resulteren in een puike en globale historische studie

Schrikx

Janick Appelmans – C. Schrickx, Bethlehem in de Bangert. Een historische en archeologische studie naar de ontwikkeling van een vrouwenklooster onder de orde van het Heilig Kruis in het buitengebied van Hoorn. 1475-1572 [Middeleeuwse Studies en Bronnen 156] (Hilversum: Verloren, 2015) 495p., ill. index 49,00€ ISBN 978-90-8704-533-39

Met zijn studie Bethlehem in de Bangert wil Christiaan Schrickx tegemoet komen aan het gekende probleem van de eigen eilandjes in de vakgebieden archeologie en geschiedenis en het grote tekort aan historische interpretatie van archeologische gegevens.

Salome Sticken (1369-1449) en de oorsprong van de Moderne Devotie / Twaalf kapittels over ontstaan, bloei en doorwerking van de Moderne Devotie

Van Dijk

Tom Gaens – R.Th.M. van Dijk, Twaalf kapittels over ontstaan, bloei en doorwerking van de Moderne Devotie, red. C. Caspers & R. Hofman [Middeleeuwse studies en bronnen, 140], Hilversum: Verloren, 2012; R.Th.M. van Dijk, m.m.v. R. Hofman, Salome Sticken (1369-1449) en de oorsprong van de Moderne Devotie [Bibliotheca dissidentium neerlandicorum], Hilversum: Verloren, 2015.

De hier besproken boeken vormen het laatste werk van de recent overleden karmeliet Rudolf van Dijk (1935-2015). In het eerste volume, een bundel waarin Van Dijk twaalf eerder verschenen bijdrages in bijgewerkte (en soms omgewerkte) versies samenbracht, karakteriseren de redacteuren Charles Caspers en Rijcklof Hofman hem als “vrouwenbroeder en kenner van de Moderne Devotie” (C. Caspers & R. Hofman, ‘Rudolf Th.M. van Dijk. Vrouwenbroeder en kenner van de Moderne Devotie’, in: Twaalf kapittels, p. 9-16).

De Utrechtse Balije van de Duitse Orde tijdens de Reformatie

Grögor-Schiemann

Jerem van Duijl - Daniela Grögor-Schiemann, Die Deutschordensballei Utrecht während der Reformationszeit: Die Landkommende zwischen Rebellion und Staatsbildung. Quellen und Studien zur Geschichte des Deutschen Ordens 68 (Weimar: VDG 2015). ISBN 978-3-89739-822-1. 222 pp. €38,00.

In de omvangrijke en levendige Duitse historiografie over de Duitse Orde, met de Tempeliers en de Johannieters één van de drie grote geestelijke ridderorden in de middeleeuwen, is de interesse voor het district van de orde in het middeleeuwse bisdom Utrecht, de Utrechtse balije of landcommanderij, traditioneel veelal beperkt tot de protestantisering en verzelfstandiging van deze balije tijdens de Reformatie. Sinds de millenniumwisseling heeft het onderzoek naar dit onderwerp een nieuwe impuls gekregen.

Kartuizerinvloed op het laatmiddeleeuwse geestelijk leven

Fish out of water.gif

Rolf de Weijert - Stephen Molvarec & Tom Gaens (eds.), A Fish Out of Water? From Contemplative Solitude to Carthusian Involvement and Pastoral Care and Reform Activity. Miscellanea Neerlandica 41 / Studia Cartusiana 2 (Leuven: Peeters 2013). ISBN 978-90-429-2980-7

Sinds begin eenentwintigste eeuw beleeft het onderzoek naar de kartuizerorde in de Nederlanden een renaissance. Verschillende symposia, studies en een tentoonstelling werden al aan de strenge orde van de zwijgende monniken gewijd.

Callewier en het onderzoek naar de laat-middeleeuwse geestelijkheid in Nederland en België. Drie dissertaties met elkaar vergeleken

Papen van Brugge

Frans Gooskens – Hendrik Callewier, De papen van Brugge. De seculiere clerus in een middeleeuwse wereldstad, 1411-1477 (Dissertatie KU Leuven 2011; Leuven: Universitaire Pers Leuven, 2014) 411 pp., ISBN 978-90-5867-984-0, €55 (hardcover), €41 (ebook)

In het jaar 2011 verdedigde historisch onderzoeker Callewier met succes in Leuven zijn dissertatie over de laatmiddeleeuwse geestelijkheid in de stad Brugge. Drie jaar later verscheen bij Universitaire Pers Leuven een handelseditie van zijn dissertatie. Met deze uitgave beschikken we over drie omvangrijke dissertaties binnen dit onderzoeksgebied, want eerder verschenen de publicaties van Bijsterveld over de pastoors in Noord-Brabant en van Van den Hoven van Genderen over de kanunniken van Oudmunster te Utrecht.

Utrechtse leenmannen uit de late veertiende eeuw

Leenmannenlijst.jpg

Rolf de Weijert - B. de Keijzer (red.), De oudste lijst van leenmannen van de bisschop van Utrecht 1379. Middeleeuwse studies en bronnen 154 (Hilversum: Verloren 2015). ISBN 978-90-8704-500-5.

Eind 1379 werd Floris van Wevelinchoven geïnstalleerd als bisschop van Utrecht. Ongeveer een jaar later werd een lijst van leenmannen opgesteld die leenhulde aan de nieuwe bisschop moesten brengen en de lenen die zij in bezit hadden.

Cisterciënzer, karmelieten en andere religieuze stemmen in het allerlaatste Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis

280_99999_5280_9789087043445_JMG_2012_15.jpg

Janick Appelmans – A.J.A. Bijsterveld, M. Boone, M.J.M. Damen e.a. (ed.), Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis 15 (Hilversum: Verloren 2012) 223p. ill. krtn. 29,00€ ISBN 978-90-8704-344-5

In het vijftiende en laatste Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis is weer ruim plaats voorzien voor de sociaal-economische en institutionele geschiedenis van religieuze instellingen in de Nederlanden. Met Brabantse en Henegouwse cisterciënzers, hun Vlaamse ordegenoten, Utrechtse karmelieten en de Kortrijkse aalmoezenmarkt handelen vier van de vijf bijdragen over het onderzoeksgebied van de Signum-contactgroep.

Literatuur en Observantie

Dlabacova.jpg

Renske van Nie – Anna Dlabačová, Literatuur en Observantie. De Spieghel der volcomenheit van Hendrik Herp en de dynamiek van laatmiddeleeuwse tekstverspreiding (Hilversum: Verloren 2014) 368 p. €35,00 ISBN 9789087044183

Literatuur en observantie is het resultaat van vier jaar onderzoek naar de verspreiding van Hendrik Herps Spieghel der volcomenheit en de literatuur van franciscaanse observantie in de Lage Landen in de vijftiende eeuw. De literaire oogst en theologische invloeden van deze beweging zijn nog zeer weinig onderzocht. Dlabačová’s omvangrijke dissertatie is de eerste die Herps mystieke traktaat niet beschouwt vanuit het perspectief van de opvattingen van de Moderne Devotie, maar als een representant van het gedachtegoed van de minderbroeders-observanten.