Recensies

Callewier en het onderzoek naar de laat-middeleeuwse geestelijkheid in Nederland en België. Drie dissertaties met elkaar vergeleken

Papen van Brugge

Frans Gooskens – Hendrik Callewier, De papen van Brugge. De seculiere clerus in een middeleeuwse wereldstad, 1411-1477 (Dissertatie KU Leuven 2011; Leuven: Universitaire Pers Leuven, 2014) 411 pp., ISBN 978-90-5867-984-0, €55 (hardcover), €41 (ebook)

In het jaar 2011 verdedigde historisch onderzoeker Callewier met succes in Leuven zijn dissertatie over de laatmiddeleeuwse geestelijkheid in de stad Brugge. Drie jaar later verscheen bij Universitaire Pers Leuven een handelseditie van zijn dissertatie. Met deze uitgave beschikken we over drie omvangrijke dissertaties binnen dit onderzoeksgebied, want eerder verschenen de publicaties van Bijsterveld over de pastoors in Noord-Brabant en van Van den Hoven van Genderen over de kanunniken van Oudmunster te Utrecht.

Utrechtse leenmannen uit de late veertiende eeuw

Leenmannenlijst.jpg

Rolf de Weijert - B. de Keijzer (red.), De oudste lijst van leenmannen van de bisschop van Utrecht 1379. Middeleeuwse studies en bronnen 154 (Hilversum: Verloren 2015). ISBN 978-90-8704-500-5.

Eind 1379 werd Floris van Wevelinchoven geïnstalleerd als bisschop van Utrecht. Ongeveer een jaar later werd een lijst van leenmannen opgesteld die leenhulde aan de nieuwe bisschop moesten brengen en de lenen die zij in bezit hadden.

Cisterciënzer, karmelieten en andere religieuze stemmen in het allerlaatste Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis

280_99999_5280_9789087043445_JMG_2012_15.jpg

Janick Appelmans – A.J.A. Bijsterveld, M. Boone, M.J.M. Damen e.a. (ed.), Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis 15 (Hilversum: Verloren 2012) 223p. ill. krtn. 29,00€ ISBN 978-90-8704-344-5

In het vijftiende en laatste Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis is weer ruim plaats voorzien voor de sociaal-economische en institutionele geschiedenis van religieuze instellingen in de Nederlanden. Met Brabantse en Henegouwse cisterciënzers, hun Vlaamse ordegenoten, Utrechtse karmelieten en de Kortrijkse aalmoezenmarkt handelen vier van de vijf bijdragen over het onderzoeksgebied van de Signum-contactgroep.

Literatuur en Observantie

Dlabacova.jpg

Renske van Nie – Anna Dlabačová, Literatuur en Observantie. De Spieghel der volcomenheit van Hendrik Herp en de dynamiek van laatmiddeleeuwse tekstverspreiding (Hilversum: Verloren 2014) 368 p. €35,00 ISBN 9789087044183

Literatuur en observantie is het resultaat van vier jaar onderzoek naar de verspreiding van Hendrik Herps Spieghel der volcomenheit en de literatuur van franciscaanse observantie in de Lage Landen in de vijftiende eeuw. De literaire oogst en theologische invloeden van deze beweging zijn nog zeer weinig onderzocht. Dlabačová’s omvangrijke dissertatie is de eerste die Herps mystieke traktaat niet beschouwt vanuit het perspectief van de opvattingen van de Moderne Devotie, maar als een representant van het gedachtegoed van de minderbroeders-observanten.

Een bovenaardse vrouw

liduina.jpg

Koen Goudriaan - Charles Caspers, Een bovenaardse vrouw. Zes eeuwen verering van Liduina van Schiedam. Thomas van Kempen, Het leven van de Heilige Maagd Liduina, vert. Rijcklof Hofman, inl. Frits van Oostrom [Middeleeuwse Studies en Bronnen, 153] (Hilversum: Verloren 2014). ISBN 978-90-8704-487-9. 168 pp.

Het jaar 2015 is door de gemeente Schiedam uitgeroepen tot Liduinajaar. Het wordt onder meer gevierd met een tentoonstelling, georganiseerd door drie Schiedamse erfgoedinstellingen en gepresenteerd op de Graanzolder van het Jenevermuseum (de tentoonstelling loopt nog tot 20 maart).
Dit jaar van herdenken is ook als aanleiding gekozen voor de verschijning van een tweedelig boek van de hand van Charles Caspers en Rijcklof Hofman waarin de heilige uit Schiedam centraal staat. Hofman tekent voor een Nederlandse vertaling van het Leven van Liduina van Thomas a Kempis. Daaraan vooraf gaat een schets in drie delen door Caspers van de verering van Liduina tot nu toe.

Sprekende studies over middeleeuwse en vroegmoderne grafcultuur

Graven Spreken

Janick Appelmans – P. Bitter, V. Bonenkampová en K. Goudriaan (ed.), Graven spreken. Perspectieven op grafcultuur in de middeleeuwse en vroegmoderne Nederlanden (Hilversum: Verloren, 2013) 256p., ill. €25,00 ISBN 978-90-8704-320-9

De afgelopen jaren zagen verschillende bundels over de houding ten overstaan van de dood en de memoria van de overledene het licht. Denken we maar aan het huldeboek voor Truus van Bueren dat Rolf de Weijert, Kim Ragetli, Arnoud-Jan Bijsterveld en Jeanette van Arenthals in 2011 bij Verloren lieten verschijnen onder de titel Living Memoria. Studies in Medieval and Early Memorial Culture. Of nog aan Tussen hemel en hel. Sterven in de middeleeuwen, dat in 2010 de gelijknamige expositie in het Brusselse Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis begeleidde. De vaststelling dat de congresbundel Graven spreken − in tegenstelling tot wat de iets ruimere ondertitel doet vermoeden − vooral de noordelijke Nederlanden tot studiegebied heeft, maakt het zowat tot de pendant van de voornoemde, meer op het huidige België toegespitste, tentoonstellingscatalogus geredigeerd door Sophie Balace en Alexandra De Poorter. De referenties naar alle afzonderlijke bijdragen met betrekking tot de middeleeuwen uit de verschillende voornoemde publicaties zijn in de bibliografie van deze website van de Contactgroep Signum terug te vinden.

Les constitutions des chanoines réguliers de Windesheim

Windesheim

Tom Gaens – Marcel Haverals (ed.) & Francis Joseph Legrand (vert.), Les constitutions des chanoines réguliers de Windesheim. Constitutiones canonicorum Windeshemensium [Sous la règle de saint Augustin 14], Turnhout: Brepols 2014. ISBN: 978-2-503-54083-2. €90,-

Lang geleden werden er door klinkende namen in de academische wereld nog "claims" gelegd op bepaalde onderzoeksvelden. In onze hedendaagse wereld van digitalisering, webpublicaties en open-access, is het misschien voor sommige, jongere onderzoekers moeilijk om zich daar nog iets bij voor te stellen. Zij kunnen bijvoorbeeld het beknopte overzicht lezen dat Frans Hendrickx maakte over de onderzoeksgeschiedenis m.b.t. het Register van Rooklooster.

Reformatie in Brabant

Van_Gurp_Reformatie_in_Brabant.jpg

Gert Gielis - Gerard van Gurp, Reformatie in Brabant. Katholieken en protestanten in de Meierij van ’s-Hertogenbosch (1523-1634) (Hilversum: Verloren 2013) 272 p. 29,00€ ISBN 978-90-8704-356-8

Bij historici die werken op het terrein van de vroegmoderne religieuze geschiedenis, is een thematisch verhaal de laatste jaren goed gebruik geworden. Die benadering heeft uitstekende geschiedschrijving voortgebracht. Gerard van Gurp koos er in dit boek evenwel voor om vanuit een meer traditionele insteek de opkomst van ‘de Reformatie’ en ‘de Contrareformatie’ in een bepaald gebied, i.c. de Meierij van Den Bosch, chronologisch te bestuderen.

Jaarboek over krachtige oorkonden en even geweldige stadswallen

Jaarboek MG 2011.jpg

Janick Appelmans – A.J.A. Bijsterveld, M. Boone, M.J.M. Damen e.a. (ed.), Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis 14 (Hilversum: Verloren, 2011) 237p. ill. krtn. 29,00€ ISBN 978-90-8704-287-5

Het voorlaatste Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis boort in het merendeel van zijn bijdragen themata aan die tot de kern van het belangstellingsgebied van de Signumcontactgroep behoren. Met de benedictijner abt Folcuinus van Sint-Bertijns en de ontginningen van de Sint-Odulfusabdij en andere kloosters in het grensgebied van de huidige provincies Overijssel en Friesland reikt de geografische scoop van het verre zuiden tot het hoge noorden van de Lage Landen. Kapittels, abdijen en kloosters waren uiteraard de destinataris van veel overgeleverde oorkonden van gravin Johanna van Constantinopel. Verschillende monastieke kroniekschrijvers kleurden de legendarische rol van het Haarlemse zaagschip bij de verovering van Damietta en tot slot waren religieuze instellingen bij uitstek de locaties waar de memoriale band tussen levenden en doden in stand werd gehouden.

Uitvoerige geschiedenis van de Onze-Lieve-Vrouw-Basiliek van Tongeren

DeOLV-basiliekTongeren.jpg

Gabri van Tussenbroek - Anton Ervynck, Kris Vandevorst, Evelien Oomen, De Onze-Lieve-Vrouw-Basiliek van Tongeren. Een Ontzettend Lang Verleden (Leuven 2014), ISBN 978-90-5908-531-2, 140 pagina’s, doorlopend illustraties in kleur.

Het hier besproken De Onze-Lieve-Vrouw-Basiliek van Tongeren is bedoeld voor een breed publiek. Pas in het laatste, achttiende hoofdstuk, wordt uit de doeken gedaan hoeveel wetenschappelijk onderzoek er aan ten grondslag ligt, al laten de vele afbeeldingen van opgegraven fundamenten, 3D-reconstructies en archeologische en bouwhistorische details dit al wel eerder vermoeden. Het boek is opgebouwd uit achttien korte hoofdstukken, waarbij de geschiedenis van de Onze-Lieve-Vrouwbasiliek van achter naar voren wordt verteld en dus als het ware wordt afgepeld.